Geplaatst op Geef een reactie

Zelfvoorziening in de 3 Gestichten van Veenhuizen

ZELFVOORZIENING NUMMER 1
Generaal van de Bosch wilde met zijn Maatschappij van Weldadigheid 3 gestichten bouwen voor de armste gezinnen. Daar moest in de eerste plaats een grote mate van zelfvoorziening komen. De opgepakte bedelaars en landlopers ook Kolonisten genoemd, moesten hard werken op het land, waardoor ze zouden leren om zichzelf te handhaven in de maatschappij. Ze zouden hier weer opnieuw opgevoed moeten worden en zichzelf leren te bedruipen. De productie werd geleidelijk opgevoerd. Die voorzag na korte tijd in vrijwel alle benodigde levensbehoeften voor de gestichten en de overige inwoners van het dorp.

De kolonisten werden ook betrokken bij het graven van kanalen, de ontginning van de heidevelden en de bouw van de gestichten. Dat gold voor de werknemers van de Maatschappij en de circa 4500 mensen die opgevangen werden in de drie gestichten. Het waren bijna allemaal straatarme gezinnen en eenzame, zielige types, die kip noch kraai hadden. Velen waren verstoten door de familie, verwaarloosd en gekleed in lompen of wat ervan over was.
Dit gold natuurlijk niet voor iedereen, want er zaten ook vaklui tussen die door de slechte economische situatie in Nederland het hoofd niet boven water konden houden en opgenomen werden. Of je nu vrijwillig of onder dwang werd opgenomen: je moest werken voor de kost. Daar gaven de meesten wel gehoor aan, maar er waren ook mannen uit de stad, die bijvoorbeeld door overmatig drankgebruik totaal ongeschikt waren voor het werk.
Daarbij had je natuurlijk ook gedetineerden die liever lui dan moe waren en niet vooruit te branden waren.
Zo was er een die tijden met zijn arm in een mitella liep, waarbij zijn arm constant gezwachteld was. Hij kon zogenaamd niet werken met een arm. Op een goed moment kreeg de bewaking argwaan en stuurde hem door naar het Hospitaal. Daar bleek, dat er totaal niets aan de hand was met zijn arm. Dat werd hem niet in dank afgenomen en hij werd hiervoor door de Raad van Tucht gestraft en verplicht aan het werk gezet.

DE DRIE GESTICHTEN
Onder Van den Bosch werd eerst het Derde Gesticht gebouwd. Wat later kocht hij van de familie Tonkens 3200 hectare voor het Eerste en Tweede Gesticht. Daarin werden toen alleen de mensen ondergebracht, die het het meest nodig hadden, zoals de landlopers, alcoholisten, zwervers zonder woon en verblijfplaats, die niet voor zichzelf konden zorgen.

Elk gesticht moest vijftienhonderd mensen onderbrengen. Mannen, vrouwen en kinderen werden er ondergebracht. De vrouwen werden van de mannen gescheiden, maar het bloed kroop waar het niet gaan kon en het gebeurde regelmatig, dat mannen de vrouwen wisten te vinden en omgekeerd met alle gevolgen van ongewenste zwangerschappen, etc. De Raad van Tucht meldde diverse overtredingen van de voorschriften zoals het over de hekken klimmen van bepaalde personen. Er werd meerdere malen melding gemaakt van een proces verbaal tegen mannen zowel als vrouwen. Zelfs een dienstdoende veldwachter werd door de Raad gevonnist doordat een „vrouwelijke koloniste” van hem zwanger was geraakt.

Seks was niet de enige verleiding in die tijd. De behoefte aan drank was groot, ook al omdat juist door drankverslaving zoveel bedelaars in Veenhuizen terecht kwamen. Sterke drank paste natuurlijk totaal niet in het beeld van heropvoeding van landlopers en bedelaars. Smokkel van drank was dan ook streng verboden. Ook hiertegen werd in die tijd zwaar gezondigd. Er was een levendige handel in sterke drank en openbare dronkenschap was regelmatig aan de orde. De Raad van Discipline of Raad van Tucht trad hier doorgaans streng tegen op met lijfstraffen, celstraf of halve maaltijden.
In het Eerste en Derde Gesticht werden de wezen ondergebracht, in het Tweede Gesticht de bedelaars. Ze sliepen in zalen met stenen vloeren. Er werden ook enkele onderkomens. gebouwd voor arbeiders gezinnen, ambtenaren, magazijnen en schoollokalen.
Van den Bosch bouwde daarna ook enkele kerken en gebedshuizen voor Katholieken (1826), Protestanten (1825) en er werd zelfs een synagoge gebouwd voor de Joden in 1839.
De Generaal zorgde voor de nodige infrastructuur. Hij legde wegen en systematisch een aantal kanalen aan, zodat de producten zoals turf en bouwmaterialen, maar ook manschappen vervoerd konden worden vanaf Assen naar Veenhuizen.

Geplaatst op Geef een reactie

Interview met Omrop Fryslan in Veenhuizen

Titel: Opgroeien in gevangenisdorp: van ontsnappingen tot rare snuiters
11 apr 2021 – 11:12 Frysk
Geboren worden in een gevangenis. Dat overkomt niet veel mensen. De 81-jarige Clemens van den Brink uit Oosterwolde kwam net voor de Tweede Wereldoorlog ter wereld in Veenhuizen (in het Oude Tweede Gesticht)
Zijn vader was van 1938 tot 1946 bewaker in de gevangenis op de grens van Drenthe en Fryslân. De eerste herinneringen van Van den Brink zijn van mishandelingen van gevangenen, omdat Duitsers meenden dat er onderduikers zaten. Maar ook de kruidenier en de bakker weet hij nog goed
Zijn jongste jaren bracht Van den Brink door in het gevangenisdorp, daarna verhuisde het gezin naar een (de•) boerderij (van zijn opa*) net buiten Veenhuizen. Drie boeken zijn er intussen van zijn hand gekomen met verhalen over de geschiedenis en gebeurtenissen in Veenhuizen.

Tientallen bewakers hebben verteld wat ze ooit beleefden, van jong tot oud. Tot 1985 was Veenhuizen een echt gevangenisdorp, waar eigenlijk alleen maar veroordeelden en ambtenaren (bewakers) woonden. Ooit begon het als armenkolonie voor ‘paupers’, maar langzaamaan werd het meer een gevangenis.

Gevangenis in oorlogstijd
Toen Clemens werd geboren was het al een echte gevangenis, en dan ook nog in oorlogstijd. De eerste herinneringen in zijn leven zijn van lange rijen mannen die in gevangenispakken naar de binnenplaats liepen, of naar het land om te werken. Ook de bakker kent hij nog goed. Daar kreeg hij altijd een krakeling. Maar ook de mishandeling van gevangenen zag hij, dat heeft een onuitwisbare indruk gemaakt. “De gruwelen gaan nog over mijn rug als ik daar aan terugdenk”.

Clemens van den Brink over Veenhuizen

Ook werd kleine Clemens een keer door een gevangene de cel (=werkplaats*) ingetrokken door een ruit. Moeder redde hem.
Er gebeuren soms enge dingen. Ooit werd er een jongetje vermoord door een gevangene. Toch was het heel gewoon om toen in Veenhuizen te wonen. Het was bijna saai, vertelt de 81-jarige Van den Brink.

Vader vertelde nooit wat over zijn werk. Hij had een hekel aan Veenhuizen. De verhalen in de boeken van Van den Brink komen allemaal (voor een groot deel*) uit andere bronnen. Met name bewakers, maar ook een enkele ex-gedetineerde. Echte geheimen vertellen ze niet, maar wel verhalen die een beeld schetsen van het leven in Veenhuizen. Met spectaculaire ontsnappingen en rare snuiters.

Criminelen
Het zijn niet louter drankrijders die in Veenhuizen terechtkwamen. Ook zware criminelen verblijven (ook nu nog) in de gevangenis. Zo heeft topcrimineel Willem Holleeder er een poos gezeten, en ook Cor van Hout. Over Holleeder vertelt Van den Brink niet al te veel. “Hij leeft nog en heeft een lange arm”, zegt de schrijver lachend. Wel weet hij dat de mannen behoorlijk meer privileges hadden dan anderen.

Foto: Simone Scheffer
Van den Brink schreef nu zijn derde boek: Veenhuizen van onder de pet. Of het ook de laatste is? Dat is de vraag, maar dit boek is er omdat Van den Brink graag wil dat de verhalen blijven bestaan en zijn opgeschreven voordat er niemand meer is die het nog kan vertellen.

Eerdere boeken zijn De geheimen van bajesdorp Veenhuizen en Bajesverhalen Veenhuizen. Van den Brink heeft een eigen website met informatie over Veenhuizen: www.bajesverhalen.nl

*toevoegingen CvdBrink
Foto: Simone Scheffer
Trefwoorden:
Oosterwolde gevangenis Veenhuizen Clemens van den Brink CORRECTIE MELDENFACEBOOK

Geplaatst op Geef een reactie

VAKANTIE! Beleef Voel Geniet! Reacties spreken voor zich..

VEENHUIZEN WERELDERFGOED IN 2021!

Veenhuizen, één van de door de Maatschappij van Weldadigheid (1818) opgerichte 7 koloniën, is in 2021 UNESCO WERELDERFGOED geworden! Het krijgt deze status o.m. door het unieke, rijke verleden. Daarvan is nog veel bewaard gebleven en het idee van Generaal van den Bosch was uniek. Was het van oorsprong een toevluchtsoord voor arme gezinnen, weduwen, wezen en bedelaars, Veenhuizen werd bijna geheel zelfvoorzienend. Het dorp was afgesloten van de buitenwereld en de bewakers hadden geheimhoudingsplicht.
Zo bleven hun verhalen en anekdotes, kortom “De Geheimen van BajesDorp” lang onder de pet! En zo bleef Veenhuizen lang een mysterieus dorp, dat onbereikbaar was voor buitenstaanders. Maar dat veranderde omstreeks 1985….

Een dagje Veenhuizen of een meerdaags verblijf daar is zeker aan te raden, want er is veel te zien wat in meer dan 200 jaar bewaard is gebleven. Een bezoek aan het Nationaal Gevangenismuseum, dat gevestigd is in het “Oude Tweede Gesticht” is een aanrader.
Er zijn inmiddels meerdere attracties voor vakantiegangers, waarvan ook veel dagjesmensen gebruik maken. Een uitstekend hotel met vergadermogelijkheden, vakantie woningen, een bierbrouwerij in de oude molen Maallust, een koffiebranderij, en ook enkele horecabedrijven, zijn een bezoekje waard.

Steeds meer mensen verdiepen zich in de geschiedenis van dit bijzondere dorp, dat door de tijd heen veranderde in één van de strengst bewaakte gevangenissen van Nederland. Nog steeds zijn de gevangenissen van Esserheem en Norgerhaven volop in bedrijf…..

Degenen die mijn boeken over Veenhuizen gelezen hebben, krijgen een duidelijk beeld van wat zich hier in ca. 200 jaar heeft afgespeeld.

Een greep uit de meer dan 150 reacties uit het land spreken voor zich:

”Aanrader!” (Age Mol Ede)
“Schot in de roos”(Tineke Roffel Assen)
“Met veel gevoel en vooral kennis geschreven (Sonja Fijlstra Sneek)
“Geweldig mooie serie” (Colinda Koen (Barendrecht)
“Top dit! Wacht op volgende!”(René Plantinga Wijhe)
“Wat interessant en verhelderend! Alle 3!” (Anneke Harreman Dordrecht)
“Heel erg leuk” Lydia Tuijnman RTV Drenthe)
“Alle 3 geweldig” (H.Rook Krimpen ad Lek)
“Visitekaartje voor Veenhuizen” (E.Duursma, Veenhuizen)
“Heel leuk, erg blij mee” (Gerrie Mol Rhenen)
“Prachtig! Dat vond mijn moeder ook” (Hennie Duursma Wijnjewoude)
”Leuk voor mijn verjaardag” (Paula Bot (Bovenkarspel)
“Prachtige boeken, kopen!” (Jan Hut Muntendam)
“Interessant van begin tot eind” (Hanny Christ Dongen)
“Fantastische Boeken” (Wim Aarnink Winterswijk)

en….
Op 24/03/21 schreef Jurjen K. van der Hoek o.a. journalist NDC
in “Kunst-stukjes”

“Opent deuren die voor mij gesloten blijven”
“Smaakvolle trilogie”
“Spannende avonturenroman”
“Ik hang aan zijn lippen”
“zit op puntje van mijn stoel”
“Interessante geschiedschrijving”
“Boeiende reeks over BajesDorp Veenhuizen”

Hartelijk Dank overigens voor jullie spontane reacties/recensies (red.)

COMPLETE SERIE

Beleef het Veenhuizen van toen, voel de (ont)spanning en geniet van de humor ….
Hierin lees je over het ontstaan van dit vreemde, geheimzinnige dorp dat bijna geheel zelfvoorzienend was, dat geïsoleerd was van de buitenwereld en waar de bewakers zwijgplicht hadden.
Wie zat(en) er? Wat gebeurde er in 200 jaar? De mooiste verhalen en anekdotes dreigden verloren te gaan…. Ze bleven lang onder de pet van de bewakers…..totdat deze Complete Serie van 3 boeken op bajesverhalen.nl/shop uitkwam:

“Bajesverhalen Veenhuizen” (264 blz.)
“De Geheimen van BajesDorp” 1818-2018 (345 blz.)
“Veenhuizen van onder de Pet” (264 blz.)

PROFITEER NU!

Per stuk €24,95 voor €22,95 + € 4,95 verzending
Elke Combi van 2 boeken van €49,90 voor €42,95 + € 4,95 verz.
Hele Serie: 3 boeken van €74,85 voor €59,95 gesigneerd + € 4,95 verz.
ALLEEN OP bajesverhalen.nl/shop!!! Voor vragen, mail de auteur: Clemens van den Brink op cjvdbrink@gmail.com !